طراحی وب سایت

سرویس جامعه اطلاعاتی- تجربه یونسکو، که ضمن کمک به شمار ویژه ای از کشورهای عضو به دست آمد، نشان دادکه به رغم عمومیت علم و تکنولوژی، هیچگونه شناسی جامع یا طرح واره معیاری که بتواند برای سازماندهی و ایجاد نهادهای ملی سیاست گذار علم و تکنولوژی به کار آید، انجام نشده است.
ساختار سیاست علم و تکنولوژی کشورهای توسعه یافته و نیز رو به توسعه، نشان داده است که ایدئولوژی های سیاسی و پیشینه اجتماعی- اقتصادی تکوین این ایدئولوژی ها به شدت به موارد زیر تاثیر می گذارد: - تعداد و رفتارهای بازیگران صحنه این سیاست(سران دولت، جامعه علمی تحلیلگران سیاسی ...)
- نوع نهادهای دولتی ایجاد شده
- روش تدوین، سازگار کردن، اجرا و ارزیابی سیاست علمی.
بنابراین، بسته به نظام های سیاسی و انواع طرح ریزی های اقتصادی متداول در این کشورها، انتظار می رود که گستره متنوعی از انتخاب ها برای طرح ریزی علم و تکنولوژی وجود داشته باشد.
یکپارچگی اقتصاد آزاد: که در یک کلام یعنی کنار کشیدن دولت از بخش مربوط (و در اینجا، وانهادن تکلیف سیاست علم تکنولوژی)؛ سیاست اتخاذ شده در این حالت، درست مثل این است که هیچ سیاستی وجود ندارد.
برنامه ریزی ارشادی: که منابع درگیر را توسعه می دهد و اهداف را بدون اعمال قدرت برای تحقق آنها، تعیین می کند.
برنامه ریزی دستوری: که اهداف باید تحقیق را دنبال و منابع را برهمین اساس بسیج کنند.
تفاوت علم و تکنولوژی
علم به کمک اندیشه نظام یافته، که در اساس با زبان روابط ریاضی بیان می شود، پیکره استنتاجی دانش را به نحوی پی می ریزد که دستاوردهای آن برای درک پدیده های طبیعی و نظام اجتماعی قابل استفاده باشد. البته بسیاری از شاخه های دانش تا آنجا توسعه یافته که به "تکنولوژی" انجامیده است؛ که به طور مستقیم با به سازی فرآورده ها یا خدمات مربوط است و بنابراین، اهمیت اقتصادی فراوان دارد. یادآوری این نکته مهم است که یونسکو هیچ شاخه ای از دانش (حتی علوم اجتماعی) را از شمول واژه "علم" مستثنی نکرده است.
امروزه مفهوم "علم و تکنولوژی" از دیدگاه نظام دولتی، دربرگیرنده کلیات فعالیت های یک مدت است که معطوف به نوآوری است و چنین فهرستی دارد:
1- تحقیقات علمی و تکنولوژیک (تحقیق): که به کل فرآیند حاکم بر کشفیات نوین در گستره علم و تکنولوی- مشتمل بر مطالعه، آزمون، مفهوم سازی و آزمون فرضیه- اطلاق می شود.
2- توسعه تجربی (توسعه): که فرآیند انطباق، آزمون و تکمیل را در بر می گیرد و به کاربردی شدن کشفیات می انجامد. از جمله فعالیت هایی که زیر "تحقیق و توسعه" قرار می گیرد، پرورش دانشمندان و مهندسان برای افزایش خبرگی آنها در حوزه مسئولیت هایشان است.
3- خدمات علمی و تکنولوژیک: که تامین کننده آمیزه ای از فعالیت های حیاتی برای پیشبرد تحقیقات به کارگیری علمی "علم و تکنولوژی" است. مضمون این خدمات، همان گردآوری، پردازش و انتشار اطلاعات علمی و تکنولوژی برای مقاصد یاد شده است.
4- نوآوری: یا به عبارتی توسعه فرآورده های نوین، به منظور تضمین اینکه ایده ها و اختراعات نو به صورتی اثربخش در اقتصاد ملی مورد استفاده قرار گیرند. نوآوری، مشتمل بر "انتقال تکنولوژی" نیز هست، که ورود فرآورده ها یا فرآینده های جدید به کشورهایی که فرآورده ها یا فرآیندها را پیش از این نمی شناختند، ممکن می کند.
وظایف سیاست علم و تکنولوژی را نیز می توان اینگونه توصیف کرد:
1- وظیفه طرح ریزی و بودجه ریزی
2- وظیفه هماهنگی
3- وظیفه مدیریت و ارتقاء
4- وظیفه اجرا
5- وظیفه مشورت دهی به سیاست جامع توسعه ملی
6- وظیفه دفاع از علم و تکنولوژی
برای ایجاد نهادهای افقی سیاست گذاری منسجم در زمینه "علم و تکنولوژی" دلایل فراوانی وجود دارد.
نخستین دلیل، ویژگی وظیفه ای وزارتخانه هایی است که ساختار عمودی دارند و مسئولیت یک بخش مشخص اقتصاد، همچون کشاورزی، صنعت و یا بهداشت را عهده دار هستند. این وزارتخانه ها از توانایی آشکار در برقراری ارتباط کافی با روند به کارگیری "علم و تکنولوژی" در فرآیند توسعه، خواه در همه ابعاد یا بر حسب مقاصد تعیین شده و منابع صرف شده برای تحقیق، توسعه تجربی و خدمات علمی و تکنولوژیک، برخوردارند. ضعف عمده این رویکرد کاملا بخشی، این است که هیچ نهاد دولتی خاصی در مقابل پرسش های میان بخشی یا توسعه حوزه های جدید، که در حیطه توجه وزارتخانه ها مرسوم نیست، مسئول نخواهند بود.
دلیل دوم، ایجاد یک نهاد افقی، آسیب پذیری شدید بودجه تحقیقات و خدمات علمی در همه وزارتخانه های سنتی است. اینک به خوبی درک شده است که فاصله زمانی شکل گیری یک تیم تحقیقاتی تا حصول نتایج علمی قابل استفاده، به طور متوسط هفت سال است. البته باید دانست که در طول این هفت سال، تلاش مستمر لازم است. بنابراین هرگونه قطع حمایت مالی از واحدهای تحقیقاتی منجر به شکست آنها در اتلاف تمامی سرمایه گذاری های اولیه می شود.
دلیل سوم، ایجاد نهادهای افقی سیاست گذاری، رهاورد استقلال مالی و اداری نهادهای آموزش عالی در بسیاری از کشورها است. هرچند نهادهای عالی آموزش، اغلب به عنوان بهترین منبع بالقوه تحقیقات ملی به شمار می آیند، اما هدایت این "نیروی نوآور" به سوی فعالیت های معطوف به نیازهای ملی دشوار است؛ زیرا تحقیقات دانشگاهی منحصرا "رشته گرا" باقی مانده است! نتایج تحقیقات دانشگاهی کشورهای روبه توسعه در مجلات علمی جهانی منتشر می شود و در وهله اول به کشورهای پیشرفته خدمت می کند که می توانند به سرعت از نتایج، آن هم با هزینه کشورهای روبه توسعه استفاده کنند؛ یعنی وضعیتی پر از تناقض! وجود یک نهاد دولتی سیاست گذاری علم و تکنولوژی با بودجه یا سرمایه گذاری تحقیقات ماموریت گرا، که از
تحقق اهداف سیاست توسعه بلندمدت حمایت کند، امکان بسیج منبع قابل توجه دانشگاهی به سوی حل مشکلات ملی را فراهم می کند.
دلیل چهارم، نیاز همگانی و روبه رشدی است که برای بازبینی و جان بخشی دوباره (توسط تیم های تحقیق رقابتی) به سازمان های مستقل بیشتر انعطاف پذیر و بعضا خشک و منجمدی که از سوی دولت ها برای مطالعه مباحث جمعیتی، اقتصادی، اجتماعی و توسعه ای و یا برنامه های رفاهی عمومی ایجاد شده اند، وجود دارد.
دلیل پنجم، و سرانجام، کارهای متنوعی است که باید در باب انتقال، تجاری سازی، پیش بینی و ارزیابی تکنولوژیکی در سطح ملی انجام شود و آنها را نباید فراموش کرد.
مطالعات تطبیقی انجام شده توسط یونسکو نشان داده که تمایز چهارم سطح کاری در سیاست گذاری دولتی "علم و تکنولوژی" مفید است. این چهار سطح عبارتند از:
سطح اول؛ سیاست کلی علم و تکنولوژی
سطح دوم؛ مدیریت نظام ملی علم و تکنولوژی
سطوح سوم و چهارم؛ اجرای برنامه های "تحقیق و توسعه" و خدمات علمی و تکنولوژیک
باید توجه کرد که کار در سطوح سوم و چهارم به عملکرد حقیقی نهادها، آزمایشگاه ها، واحدهای تحقیقاتی (تحقیق و توسعه) و مراکز خدمات علمی و تکنولوژیک مربوط می شود.
در کل می توان گفت ساختارها وسازوکارهای دولتی متعلق به سطوح کاری یک و دو چنان پی ریزی می شوند که:
1- انطباقشان با روش های جاری اداری و نیز شرایط فرهنگی و اقتصادی- اجتماعی کشور موردنظر، میسر باشد.
2- مسئولیت تدوین سیاست صراحتا به یک نهاد متمرکز و در بالاترین سطح دولتی یا دارای ارتباطات قوی با بالاترین مقام طرح ریزی توسعه جامع ملی، واگذار شود.
3- سیاست ملی علم و تکنولوژی و سازگاری آن با شرایط در حال تغییر، پیوسته بررسی می شود.
4- مشارکت فعال مجامع علمی (بدون توجه به تفاوت رشته ها) در فرآیند تدوین سیاست ملی "علم و تکنولوژی" تضمین شود.
5- نهاد مسئول تدوین سیاست، بودجه کافی دریافت کند تا کیفیت و پیوستگی کار آن تضمین شود و نیز از استقلال و پایداری معقول برای انجام وظایف خود، بدون توجه به هرگونه تجدید ساختار سیاسی، برخوردار شود

منبع : پایگاه اطلاع رسانی فناوری اطلاعات و ارتباطات ایران  تاریخ : 9   مهر   1386  شاخه : فن آوری اطلاعات